Jak odróżnić migrenę od napięciowego bólu głowy?

Migrenę od napięciowego bólu głowy najlepiej odróżniać na podstawie całego przebiegu napadu, a nie jednego objawu. Ucisk po obu stronach głowy, który nie nasila się podczas chodzenia, częściej wskazuje na ból napięciowy. Za migreną bardziej przemawia ból utrudniający aktywność, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu nudności albo jednoczesna nadwrażliwość na światło i dźwięki. Sama lokalizacja bólu nie rozstrzyga jednak, z którym rodzajem bólu masz do czynienia.

Jak zwykle odczuwany jest ból?

Napięciowy ból głowy jest najczęściej opisywany jako ucisk, ściskanie lub uczucie ciasnej opaski wokół głowy. Zwykle obejmuje obie strony, ma niewielkie lub umiarkowane nasilenie i nie pulsuje. Może być odczuwany w okolicy czoła, skroni, potylicy, a także wiązać się z dyskomfortem w obrębie szyi.

Ból migrenowy częściej jest pulsujący i występuje po jednej stronie głowy. Zazwyczaj ma umiarkowane lub duże nasilenie: może utrudniać pracę, naukę czy wykonywanie codziennych czynności. To jednak tylko typowy obraz. Migrena może powodować ból obustronny lub niepulsujący, dlatego brak tych charakterystycznych cech jej nie wyklucza.

W ocenie pomaga pytanie nie tylko o to, gdzie boli, lecz także o to, co dzieje się podczas zwykłej aktywności. Chodzenie czy wchodzenie po schodach może nasilać migrenę albo sprawiać, że osoba z napadem unika ruchu. Przy napięciowym bólu głowy taka aktywność na ogół nie zwiększa dolegliwości. Nie chodzi tu o intensywny trening, ale o zwyczajne poruszanie się w ciągu dnia.

Objawy towarzyszące: często ważniejsze niż miejsce bólu

Najbardziej pomocne w odróżnianiu obu rodzajów bólu bywają objawy pojawiające się razem z bólem głowy. Podczas migreny mogą wystąpić nudności lub wymioty. Częsta jest też nadwrażliwość jednocześnie na światło i dźwięki. W takiej sytuacji oświetlone, hałaśliwe otoczenie może być trudne do zniesienia, a odpoczynek w spokojnym miejscu przynosić ulgę.

Przy epizodycznym napięciowym bólu głowy nudności i wymioty nie są typowe. Może pojawić się nadwrażliwość na światło albo na dźwięk, ale nie na oba te bodźce jednocześnie w obrazie odpowiadającym klasycznym kryteriom tej postaci bólu. Ta różnica jest bardziej użyteczna niż proste pytanie: „Czy boli mnie jedna, czy obie strony głowy?”.

Migrenie może towarzyszyć również aura, czyli przejściowe objawy neurologiczne. Bywają to na przykład zaburzenia widzenia poprzedzające ból. Brak aury nie wyklucza migreny — migrena bez aury jest odrębną, rozpoznawaną postacią choroby. Jeśli natomiast takie objawy występują po raz pierwszy, wymagają oceny lekarskiej, ponieważ nie należy z góry przypisywać ich migrenie.

Ile trwa migrena, a ile napięciowy ból głowy?

Nie ma prostej zasady, według której krótszy ból jest napięciowy, a dłuższy migrenowy. W kryteriach rozpoznawania migreny bez aury napad trwa od 4 do 72 godzin, jeśli nie jest leczony lub leczenie okazuje się nieskuteczne. Epizod napięciowego bólu głowy może trwać od 30 minut do 7 dni. Zakresy te częściowo się nakładają, więc sam czas trwania nie wystarczy do rozpoznania.

Ważny jest także sposób, w jaki bóle powracają. Migrena ma charakter napadowy, ale u jednej osoby mogą występować dni z różnym nasileniem i różnymi cechami bólu. Ból napięciowy również może nawracać, a jego przewlekła postać bywa obecna bardzo często. Gdy dolegliwości pojawiają się regularnie, liczenie samych „ataków” może więc nie oddawać problemu. Przydatniejsze jest zapisywanie, przez ile dni w miesiącu boli głowa.

Dlaczego pojedynczy objaw może wprowadzać w błąd?

Rozpoznanie nie polega na zaznaczeniu jednej charakterystycznej cechy. Kryteria migreny bez aury uwzględniają między innymi nawracające napady, czas ich trwania, co najmniej dwie określone cechy bólu oraz odpowiednie objawy towarzyszące. W przypadku napięciowego bólu głowy znaczenie ma podobnie zestaw cech, a nie tylko opisywana przez pacjenta „obręcz” wokół głowy.

Dlatego ból jednostronny nie oznacza automatycznie migreny, a ból obustronny jej nie wyklucza. Nie każdy napad migreny u tej samej osoby musi też wyglądać identycznie. Dodatkowo migrena i napięciowy ból głowy mogą występować u jednej osoby, co utrudnia ocenę na podstawie wspomnienia pojedynczego epizodu.

Szczególnie mylące mogą być bardzo częste bóle. Przewlekłą migrenę bierze się pod uwagę przy bólu głowy występującym przez co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad 3 miesiące, jeśli co najmniej 8 dni w miesiącu spełnia odpowiednie kryteria migreny. Część dni może wówczas przypominać ból napięciowy. Taki wzorzec wymaga dokładniejszej oceny, a nie samodzielnego przypisania wszystkich dni do jednego rodzaju bólu.

Jak opisać ból, żeby ułatwić rozpoznanie?

Jeśli bóle głowy wracają, prowadź prosty dzienniczek. Zapisuj datę, początek i czas trwania bólu, jego nasilenie oraz to, czy był uciskowy czy pulsujący. Odnotuj miejsce bólu, wpływ chodzenia lub wchodzenia po schodach, nudności, wymioty, wrażliwość na światło i dźwięki oraz przyjęte leki. Możesz też zapisać okoliczności, które mogły mieć związek z napadem, nie zakładając od razu, że były jego przyczyną.

Podczas opisywania konkretnego epizodu pomogą trzy pytania:

  • Czy zwykły ruch nasila ból lub skłania cię do ograniczenia aktywności?
  • Czy pojawiają się nudności, wymioty albo jednoczesna nadwrażliwość na światło i dźwięki?
  • Ile trwa ból i przez ile dni w miesiącu występuje?

Odpowiedzi nie są domowym testem diagnostycznym. Pozwalają jednak uchwycić wzorzec objawów, którego często nie da się dokładnie odtworzyć z pamięci podczas wizyty. Warto również zanotować, jak często sięgasz po leki przeciwbólowe. Przy częstych bólach głowy lekarz może uwzględnić także możliwość bólu związanego z nadużywaniem takich leków.

Kiedy skonsultować ból głowy z lekarzem?

Umów konsultację, jeśli bóle nawracają, stają się częstsze, zmieniają charakter albo wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie. Ocena lekarska jest szczególnie ważna przy bólu występującym przez dużą część miesiąca: pozwala ustalić jego rodzaj, sprawdzić, czy nie ma innej przyczyny, i dobrać postępowanie do rzeczywistego problemu.

Pilnej pomocy medycznej wymaga natomiast nagły, wyjątkowo silny ból głowy, zwłaszcza jeśli osiąga największe nasilenie w krótkim czasie. Nie zwlekaj też z uzyskaniem pomocy, gdy bólowi towarzyszą nowe objawy neurologiczne, takie jak osłabienie kończyny lub zaburzenia mowy, albo gdy pojawia się gorączka ze sztywnością karku. Takich sytuacji nie należy uznawać za „kolejną migrenę” czy zwykły ból napięciowy bez oceny medycznej.

Przeczytaj również: